بوده كه در اثر مجاورت با هواى محيط و حركات دورانى « 1 » خود و همچنين كاهش حرارتهاى درونى و . . . چين‌خوردگيهائى بر سطح آن نمودار گرديد . چنان كه از امير المؤمنين عليه السّلام « 2 » پرسيدند : كوهها از چه پديد شدند ؟ فرمود : « از امواج » كه همان چين‌خوردگيها است . و طبعا اين همان امواجيست كه در اثر حركات كرهء مذاب و روان زمين بر سطحش پديد شده ، و اندك‌اندك اين امواج يا بعبارت ديگر چين‌خوردگيها منجمد و سخت شدند . اين آغاز پيدايش كوهها است ، ولى هنوز آنگونه كه شايد حركات زمين را معتدل ننموده ، و از اضطراب محفوظ نداشته است ، تا آنكه رفته‌رفته چين خوردگيهاى مزبور از سطح زمين باعماق آن سر زده ، و همچون ميخهاى بلند ظاهر و باطن اين كرهء خاكى را بهم دوخته ، و بدين وسيله هم حركات ناهنجار و اضطراب‌آميز زمين تعديل و تنظيم شد ، و هم از انفجار كلى كه نتيجهء حركات شديد و نيروى فرار از مركز است آن را حفظ كرد . چنان كه نيز از امير المؤمنين على عليه السّلام است كه : « و عدّل حركاتها بالرّاسيات من جلاميدها . . . » و « وتدّ بالصّخور ميدان أرضه » و پروردگار با كوبيدن ميخهاى بلند كوهها در اعماق زمين آن را از اضطراب و در نتيجه از انفجار رهانيد . . .

--> ( 1 ) - چنان كه از آيه دحو الارض مستفاد مىشود ، زمين را بچرخش آورد . . . آب و نبات و اقواتى پس از حركت پديد آمد . ( 2 ) - البرهان ( ج 10 ص 327 ) .